AI w samorządach: jak uczyć się bezpiecznie i odpowiedzialnie

Sztuczna inteligencja już pracuje w polskich urzędach, ale najczęściej bez oficjalnych procedur — około połowa urzędników korzystała z narzędzi AI pod koniec 2025 roku, a odsetek ten jest dziś jeszcze wyższy. Pytanie nie brzmi już, czy samorządy będą wdrażać AI, lecz jak robić to bezpiecznie, odpowiedzialnie i efektywnie.

Polityka zakazowa nie zatrzyma postępu technologicznego

Próby zakazania pracownikom korzystania ze sztucznej inteligencji są skazane na porażkę. Technologia jest już obecna w urzędach i dalej będzie się rozpowszechniać — próba kontroli każdego jej użycia to walka z wiatrakami. Zamiast zakazów administracja publiczna powinna zaakceptować rzeczywistość i skupić się na edukacji.

Piotr Guział, prezes spółki LOGiT (twórcy platformy LOGiT FLOW do analizy dokumentów), podkreśla, że obecnie korzystanie z AI w urzędach to głównie samowolne działania pracowników, a nie wdrożenia systemowe. To oznacza, że nikt nie nadzoruje, w jaki sposób dane są przetwarzane, jakie informacje trafiają do systemów i czy stosowane są minimalne standardy bezpieczeństwa.

Edukacja jako fundament bezpiecznego wdrażania

Pierwszym krokiem samorządów powinna być budowanie kompetencji pracowników. Unijny AI Act oraz polskie regulacje dotyczące sztucznej inteligencji nakładają na organizacje obowiązek rozwijania kompetencji związanych z wykorzystaniem nowych technologii.

Urzędnicy muszą wiedzieć:

• Jakie dane można przekazywać do systemów AI — nie wszystkie informacje mogą być przetwarzane przez narzędzia, szczególnie gdy zawierają dane osobowe mieszkańców
• Kiedy dokumenty wymagają anonimizacji — przed wpisaniem do AI trzeba usunąć dane umożliwiające identyfikację osób
• Jak rozpoznawać potencjalne incydenty bezpieczeństwa — pracownicy powinni wiedzieć, co robić, jeśli zauważą podejrzaną aktywność
• Jaka jest odpowiedzialność za decyzje — AI wspiera pracę, ale nie zastępuje człowieka w podejmowaniu ostatecznych decyzji

Szkolenia powinny obejmować nie tylko zwykłych pracowników, lecz także kierownictwo urzędów, sekretarzy, skarbników i inne osoby podejmujące decyzje dotyczące wdrażania nowych technologii.

AI wspiera, człowiek decyduje

Sztuczna inteligencja doskonale sprawdza się przy:

• Analizowaniu zawartości dokumentów
• Porządkowaniu i kategoryzowaniu informacji
• Przygotowywaniu projektów pism i urzędowych dokumentów
• Automatyzowaniu rutynowych, powtarzalnych zadań

Dzięki temu pracownicy administracji mogą poświęcić więcej czasu na bezpośredni kontakt z mieszkańcami, wyjaśnianie problemów i indywidualne podejście do spraw. AI zdjęło z nich najbardziej żmudne obowiązki, ale odpowiedzialność za decyzję zawsze pozostaje po stronie człowieka.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne w samorządach, gdzie mieszkańcy oczekują nie tylko szybkiego załatwienia sprawy, ale także rozmowy, wyjaśnienia kontekstu i indywidualnego traktowania.

Strategia, regulacje, certyfikaty

Wdrażanie AI powinno być poprzedzone stworzeniem odpowiednich procedur i regulacji wewnętrznych. Niewielka część polskich samorządów posiada obecnie strategie dotyczące wykorzystania sztucznej inteligencji — to znaczna luka.

Samorządy powinny zwracać uwagę na:

Aspekt	Co sprawdzić
Certyfikaty bezpieczeństwa	Czy narzędzie posiada międzynarodowe certyfikaty (ISO, SOC 2, itp.)?
Testy systemów	Czy dostawca przeprowadził audyty bezpieczeństwa i penetration testing?
Lokalizacja infrastruktury	Gdzie fizycznie przechowywane są dane? Czy serwery znajdują się w UE?
Umowy na przetwarzanie danych	Czy umowa jasno określa odpowiedzialność za bezpieczeństwo danych?
Zgodność z RODO i AI Act	Czy narzędzie spełnia wymogi unijnych i polskich regulacji?

Co to oznacza dla administracji publicznej

Rewolucja związana ze sztuczną inteligencją już się rozpoczęła. Największym wyzwaniem nie jest sama technologia, lecz przygotowanie ludzi i instytucji do jej odpowiedzialnego wykorzystywania. Samorządy nie muszą samodzielnie tworzyć własnych rozwiązań technologicznych — od tego jest rynek. Rolą państwa powinno być przede wszystkim tworzenie standardów i systemu certyfikacji pozwalających urzędom ocenić, które narzędzia spełniają wymagania bezpieczeństwa.

Administracja publiczna, która dziś podejmie działania edukacyjne, ustanowi jasne procedury i wybierze sprawdzone narzędzia, będzie gotowa do efektywnego i bezpiecznego korzystania z AI. Pozostałe samorządy będą zmuszane do działania pod presją, z ryzykiem błędów bezpieczeństwa i brakiem kontroli nad procesem transformacji cyfrowej.