Bariery AI w polskich firmach: brak kompetencji pracowników

Polska gospodarka stoi przed poważnym wyzwaniem: niemal 30% firm sektora MŚP rezygnuje z wdrażania sztucznej inteligencji z powodu braku odpowiednich kompetencji cyfrowych wśród pracowników. To wynik badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego przeprowadzonego w grudniu 2025 roku na próbie tysiąca przedsiębiorstw, który ujawnia skalę problemu dotykającego tysiące polskich biznesów.

Skala problemu: kompetencje cyfrowe jako bariera transformacji

Badanie PIE pokazuje, że kompetencje pracowników stanowią kluczowy czynnik decydujący o sukcesie lub porażce wdrażania nowych technologii. Problem jest zróżnicowany w zależności od wielkości firmy, ale dotyczy praktycznie wszystkich segmentów rynku.

Kategoria	Procent firm	Znaczenie
Firmy MŚP bez żadnych kompetencji cyfrowych	16,5%	Całkowity brak umiejętności do pracy z danymi i technologiami
Firmy MŚP, dla których braki kompetencji są barierą wdrażania AI	28,8%	Świadomi problemu, ale nie potrafią go rozwiązać
Firmy MŚP z podstawowymi kompetencjami cyfrowych	74,9%	Deklarują możliwość wdrażania AI, ale na poziomie podstawowym
Duże firmy bez kompetencji cyfrowych pracowników	16,3%	Problem dotyka również większych podmiotów

Eksperci PIE podkreślają, że to nie sama technologia stanowi przeszkodę, lecz zdolność pracowników do jej wykorzystania, analizy i interpretacji danych. Kluczowe są kompetencje cyfrowe, które pozwalają zintegrować nowe narzędzia z profilem działalności firmy i maksymalnie wykorzystać ich potencjał.

Polska w ogonie Europy: porównanie z innymi krajami UE

Polska gospodarka znacznie zaostaje za średnią europejską w adopcji sztucznej inteligencji. Dysproporcja jest szczególnie widoczna w sektorze MŚP, gdzie różnica wynosi aż 28 punktów procentowych.

Polskie firmy MŚP korzystają z AI niemal najrzadziej w całej Unii Europejskiej — zaledwie 7% przedsiębiorstw tego sektora wdrożyło rozwiązania oparte na AI, wobec 35% średniej unijnej. Sytuacja jest nieco lepsza w przypadku dużych firm, gdzie odsetek wynosi 45,81%, ale wciąż znacznie poniżej średniej unijnej wynoszącej 83%.

Różnica ta bezpośrednio wiąże się z poziomem kompetencji cyfrowych. Kraje o wyższej adopcji AI inwestują znacznie więcej w szkolenia i rozwój umiejętności pracowników. Polska, będąc członkiem UE, ma dostęp do funduszy unijnych na edukację, jednak wykorzystanie tych możliwości przez polskie MŚP pozostaje niewystarczające.

Co to oznacza dla polskich firm MŚP?

Polska gospodarka traci konkurencyjność na arenie międzynarodowej z powodu niskich kompetencji cyfrowych. Firmy, które nie inwestują w szkolenia pracowników, ryzykują pozostaniem w tyle za konkurencją, zwłaszcza gdy AI staje się standardem w branżach takich jak produkcja, handel czy usługi finansowe. Dla pracowników oznacza to rosnące ryzyko obsolescencji zawodowej — umiejętności, które dziś są zaletą, mogą stać się wymagane za kilka lat.

Inwestycje w szkolenia: gdzie jest problem?

Rozwiązanie problemu braku kompetencji cyfrowych jest znane: inwestycje w kapitał ludzki, czyli szkolenia pracowników. Jednak polska gospodarka nie wykorzystuje w pełni tego potencjału.

Z badania PIE wynika, że 41,1% firm MŚP nie dokonało w 2025 roku inwestycji w kapitał ludzski i nie planuje takich w kolejnym roku. To oznacza, że prawie połowa polskich firm MŚP całkowicie ignoruje problem braku kompetencji.

Jednocześnie 42,4% małych i średnich firm zainwestowało w szkolenia pracowników w 2025 roku. Pozytywnym sygnałem jest fakt, że 57,3% firm sektora MŚP planuje takie działania na 2026 rok — co sugeruje rosnącą świadomość znaczenia kompetencji cyfrowych, choć zmiana przychodzi wolno.

Dlaczego firmy nie inwestują w szkolenia?

Eksperci PIE wskazują na fundamentalny problem: kadra zarządzająca polskich MŚP postrzega szkolenia jako koszt, a nie jako inwestycję przynoszącą zyski. Ta mentalność jest błędna — pracownicy z wyższymi kompetencjami cyfrowych pracują bardziej efektywnie, popełniają mniej błędów i szybciej adaptują się do zmian technologicznych.

Dodatkowym problemem jest brak inwestycji w procesy zarządcze i kapitał organizacyjny. Badanie pokazuje, że 72,2% firm MŚP nie dokonało w 2025 roku i nie planuje na 2026 rok inwestycji w rozwój procesów zarządczych i kapitał organizacyjny. To oznacza, że nawet jeśli pracownicy przejdą szkolenia, firma może nie mieć systemów i procesów, które pozwoliłyby im efektywnie wykorzystać nową wiedzę.

Jak budować kulturę uczenia się w organizacji?

Eksperci PIE wskazują konkretne rozwiązania, które mogą zmienić sytuację w polskich firmach:

Szkolenia kadry zarządzającej — menedżerowie muszą rozumieć potencjał AI i kompetencji cyfrowych, aby móc je promować w organizacji. Kadra zarządzająca, która nie rozumie technologii, nie będzie inwestować w jej wdrażanie.

Platformy wymiany wiedzy między menadżerami — tworzenie wewnętrznych systemów, w których menedżerowie mogą dzielić się doświadczeniami i best practices, wzmacnia kulturę uczenia się w całej organizacji.

Zmiana podejścia do szkoleń — szkolenia powinny być postrzegane jako inwestycje, które podnoszą produktywność, a nie jako obowiązkowe kursy. Firmy powinny mierzyć zwrot z inwestycji w szkolenia poprzez wzrost wydajności i redukcję błędów.

Praktyczne kroki dla firm chcących wdrożyć AI

Jeśli Twoja firma chce wdrożyć sztuczną inteligencję, ale boryka się z problemem braku kompetencji, oto praktyczne kroki:

1. Oceń bieżący poziom kompetencji — przeprowadź audyt umiejętności cyfrowych wśród pracowników. Badanie PIE pokazuje, że 74,9% MŚP deklaruje posiadanie podstawowych kompetencji — sprawdź, czy Twoja firma rzeczywiście je posiada.

2. Zaplanuj szkolenia — określ, które stanowiska wymagają podwyższenia kompetencji cyfrowych. Nie wszystkie pracownicy muszą być ekspertami w AI, ale wszyscy powinni rozumieć, jak narzędzia wpływają na ich pracę.

3. Zaangażuj kierownictwo — bez wsparcia zarządu szkolenia będą postrzegane jako obowiązek, a nie szansa. Menedżerowie muszą być pierwsi, którzy przejdą szkolenia i będą modelować nowe zachowania.

4. Wykorzystaj dostępne fundusze — polska gospodarka ma dostęp do funduszy unijnych na edukację. Wiele firm nie wie, że mogą sfinansować szkolenia ze środków publicznych.

5. Mierz wyniki — śledzenie wzrostu produktywności, redukcji błędów i szybkości wdrażania nowych procesów pozwoli wykazać wartość inwestycji w szkolenia.