Błędy AI w pracy: kto odpowiada za halucynacje algorytmów?

Pracownik nie odpowiada w pełni za błędy sztucznej inteligencji w pracy — jego odpowiedzialność materialna jest limitowana przepisami kodeksu pracy, a pracodawca ponosi obowiązek udowodnienia winy i wysokości straty.

Wiele firm wprowadza narzędzia AI do codziennej pracy, ale powstaje fundamentalne pytanie: kto odpowiada za błędy algorytmów? Polska regulacja prawna nie przyznaje sztucznej inteligencji podmiotowości prawnej. Generatywne modele językowe, takie jak ChatGPT czy Gemini, oraz algorytmy analityczne traktowane są wyłącznie jako instrumenty wspomagające — analogicznie do kalkulatorów, programów księgowych czy edytorów tekstu.

Kto odpowiada za błędy AI — pracownik czy pracodawca?

Zasada ryzyka podmiotu zatrudniającego jest jasna: pracodawca ponosi odpowiedzialność przed osobami trzecimi za skutki działań swoich pracowników, niezależnie od tego, czy pracownik korzystał z AI. Jednak wewnętrzna odpowiedzialność pracownika wobec pracodawcy jest regulowana przepisami działu piątego kodeksu pracy i ma zupełnie inne reguły.

Jeśli pracownik popełnił błąd w dobrej wierze — na przykład bezwiednie pobrał błędne dane z halucynującego algorytmu — stosuje się przepisy o nieumyślnym wyrządzeniu szkody. Zgodnie z artykułami 114 i 115 kodeksu pracy, pracownik ponosi odpowiedzialność materialną jedynie za normalne następstwa swojego działania, wyłącznie w granicach rzeczywistej straty. Artykuł 119 kodeksu pracy precyzuje, że odszkodowanie z tytułu winy nieumyślnej nie może przekroczyć kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika z dnia wyrządzenia szkody.

Co istotne dla pracownika — ciężar dowiedzenia jego winy oraz precyzyjnego wykazania wysokości poniesionej straty spoczywa w całości na pracodawcy. To pracodawca musi udowodnić, że pracownik rzeczywiście popełnił błąd i jaka była jego skala.

Kiedy pracodawca może zwolnić pracownika za błędy AI?

Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, oparte na artykule 52 § 1 pkt 1 kodeksu pracy, wymaga łącznego spełnienia trzech przesłanek:

Przesłanka	Wyjaśnienie
Bezprawność działania	Pracownik musiał działać niezgodnie z prawem lub poleceniami pracodawcy
Zagrożenie interesów pracodawcy	Błąd musiał rzeczywiście zagrozić interesom firmy
Wina umyślna lub rażące niedbalstwo	Pracownik musiał działać celowo lub z rażącym lekceważeniem obowiązków

W kontekście sztucznej inteligencji, przesłanka rażącego niedbalstwa lub winy umyślnej może zostać spełniona w trzech określonych przypadkach:

1. Pracownik nie weryfikował wyników AI — pomimo jasnych procedur pracodawcy nakazujących sprawdzenie danych wygenerowanych przez algorytm, pracownik wprowadził je do dokumentacji bez kontroli.

2. Pracownik ignorował polecenia pracodawcy — pracodawca wyraźnie zakazał używania określonego narzędzia AI, a pracownik je mimo tego wykorzystał.

3. Pracownik działał w złej wierze — celowo wprowadził błędne dane z AI, wiedząc o ich nieprawidłowości, aby wyrządzić szkodę firmie.

Jak sądy oceniają winę pracownika?

Sądy pracy oceniają stopień winy w sposób subiektywny, biorąc pod uwagę: doświadczenie pracownika, stopień skomplikowania powierzonych zadań oraz to, czy pracodawca wdrożył jasne procedury określające zasady weryfikacji treści maszynowych. Jeśli pracownik jest doświadczony i otrzymał szkolenie na temat ograniczeń AI, a mimo to nie sprawdził wyników algorytmu, ryzyko uznania rażącego niedbalstwa wzrasta. Odwrotnie — jeśli pracownik jest nowy i nie otrzymał odpowiedniego przeszkolenia, sąd może uznać błąd za wynikający z braku wiedzy, a nie z niedbalstwa.

Czy pracodawca może zakazać używania AI?

Tak. Pracodawca, w ramach swoich uprawnień kierowniczych, ma prawo określić katalog narzędzi dopuszczonych do wykonywania obowiązków służbowych. Zakaz może przybrać formę zapisu w regulaminie pracy lub bezpośredniego polecenia służbowego. Jeśli pracownik naruszy taki zakaz i popełni błąd, znacznie łatwiej będzie pracodawcy udowodnić rażące niedbalstwo lub winę umyślną.

Limity odpowiedzialności materialnej

Jeśli pracownik działał nieumyślnie, jego odpowiedzialność materialna wobec pracodawcy jest ograniczona do wysokości rzeczywistej straty i nie może przekroczyć kwoty jego trzymiesięcznego wynagrodzenia. Wyjątkiem jest sytuacja, w której pracownikowi zostanie udowodnione rażące niedbalstwo lub celowe działanie na szkodę firmy — wtedy odpowiada on do pełnej wysokości szkody.

Co to oznacza dla pracownika: Nawet jeśli błąd AI spowoduje stratę 100 000 zł, a pracownik zarabia 5000 zł miesięcznie, jego odpowiedzialność będzie limitowana do 15 000 zł (trzymesięczne wynagrodzenie), chyba że pracodawca udowodni umyślność lub rażące niedbalstwo.

RODO a darmowe narzędzia AI

Osobna kwestia to wprowadzanie danych osobowych do darmowych modeli AI. W większości przypadków darmowe i publicznie dostępne modele AI wykorzystują wprowadzane dane do dalszego trenowania algorytmów, co oznacza utratę kontroli nad tymi informacjami. Wprowadzenie tam danych osobowych bez wcześniejszego zawarcia z dostawcą AI umowy powierzenia przetwarzania danych stanowi naruszenie RODO i może być traktowane jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Co to oznacza dla pracownika: Wpisanie do ChatGPT imienia i nazwiska klienta, numeru PESEL czy adresu e-mail bez odpowiedniej umowy może być podstawą do zastosowania kar dyscyplinarnych, niezależnie od tego, czy pracownik wyrządził szkodę finansową.

Praktyczne wnioski dla pracowników i pracodawców

Dla pracowników: Zawsze weryfikuj wyniki AI, zwłaszcza w dokumentach zawierających dane osobowe. Jeśli pracodawca zakazał używania określonego narzędzia, nie używaj go — to może być podstawą do zwolnienia. Unikaj wpisywania danych osobowych do darmowych modeli AI.

Dla pracodawców: Wdrożyć jasne procedury weryfikacji treści generowanej przez AI, określić katalog dozwolonych narzędzi, przeprowadzić szkolenia dla pracowników na temat ograniczeń algorytmów. Dokumentuj błędy i procedury, aby w razie sporu mieć dowody. Rozważ umowy powierzenia przetwarzania danych z dostawcami AI, jeśli pracownicy będą używać takich narzędzi do danych osobowych.